Phương pháp đặt ẩn phụ
Đối với một số phương trình phức tạp hơn, chúng ta không thể sử dụng cách đưa về cùng một cơ số như trong bài viết trước. Khi đó, chúng ta có thể đặt ẩn phụ để được phương trình hoặc hệ phương trình đại số thông thường.
Chú ý: Khi đặt ẩn phụ, ta nên tìm điều kiện của ẩn phụ (tuỳ thuộc vào điều kiện của ẩn cần tìm).
Một số ví dụ
Ví dụ 1.
Giải các phương trình mũ sau
a)
;
b)
;
c)
;
d)
.
Lời giải.
a) Phương trình đã cho tương đương với
![]()
Đặt
thì phương trình trở thành
. Đây là phương trình bậc hai với ẩn
, ta tìm được
hoặc
. Tuy nhiên
nên chỉ có
là thoả mãn. Thay lại để tìm
, ta có
![]()
Vậy phương trình chỉ có một nghiệm
.
b) Đặt
, ta có phương trình
![]()
Phương trình bậc hai ẩn
này chỉ có một nghiệm dương
, suy ra
.
c) Điều kiện
. Chia cả hai vế của phương trình cho
, ta có
![]()
Đặt
, phương trình trở thành
![]()
Phương trình bậc hai trên có hai nghiệm dương
.
Với
thì
.
Với
thì
.
Phương trình có hai nghiệm
.
d) Phương trình đã cho tương đương với
![]()
Đặt
thì phương trình trở thành
![]()
Do
nên
hay
. Từ đó suy ra ![]()
Vậy phương trình có nghiệm duy nhất
.
Ví dụ 2
Giải các phương trình lôgarit sau
a)
;
b)
;
c)
;
d)
.
Lời giải.
a) Điều kiện ![]()
Đặt
thì điều kiện của
là
và phương trình trở thành
![]()
(thoả mãn).
Với
thì
;
Với
thì
.
Vậy phương trình đã cho có nghiệm
.
b) Điều kiện
, đặt
, phương trình trở thành
![]()
Do đó
nhận các giá trị là
hoặc
.
Với
thì
;
Với
thì
;
Với
thì
.
Vậy phương trình đã cho có
nghiệm
.
c) Điều kiện
. Phương trình đã cho tương đương với
![]()
![]()
Đặt
thì phương trình trở thành ![]()
Với
thì
;
Với
thì
.
Phương trình đã cho có
nghiệm là
và
.
d) Điều kiện
. Phương trình đã cho tương đương với
![]()
Đặt
thì phương trình trở thành
![]()
Do
nên
. Suy ra
(thoả mãn).
Vậy
là nghiệm của phương trình.
Nhận xét: Ta sẽ đặt ẩn phụ khi gặp những bài toán (tương đối phức tạp) có cơ số giống nhau hoặc có cơ số liên quan nhau bằng các lũy thừa. Không phải bài toán nào ta cũng đặt ẩn phụ được ngay. Chẳng hạn như khi giải phương trình
![]()
ta phải nhận thấy rằng
, từ đó suy ra ![]()
và nếu đặt
thì
. Tương tự như vậy đối với phương trình
![]()
Muốn đặt được ẩn phụ, ta phải nhận thấy được mối liên hệ
![]()
Thậm chí, một số phương trình còn “khó nhìn” ra hơn! Chẳng hạn khi giải phương trình
![]()
ta cần nhận thấy
và
.
Từ đó nếu đặt
thì ta có
![]()
(Chú ý rằng
. Đáp số:
).
Bên cạnh đó, cũng có những bài toán mà chúng ta phải đặt nhiều hơn một ẩn phụ. Khi đó phương trình đã cho được đưa về một hệ phương trình đại số. Ví dụ sau đây sẽ minh chứng cho nhận định này.
Ví dụ 3.
Giải các phương trình
a)
;
b)
.
Lời giải.
a) Đặt
thì phương trình trở thành
.
Tiếp tục đặt
thì
và ta có hệ phương trình đối xứng
![]()
Trừ vế với vế ta được
![]()
Với
ta được
;
Với
ta được 
![]()
Vậy phương trình có hai nghiệm là ![]()
b) Điều kiện 
Đặt
. Khi đó ta có hệ phương trình 
Giải ra ta được \ 
Từ đó suy ra \
và tìm được
nghiệm của phương trình.
Nhận xét.
Đối với một số phương trình ẩn
, sau khi đặt ẩn phụ thì trong phương trình vẫn còn ẩn
(không biểu diễn hết được theo ẩn phụ), ta vẫn giải bình thường bằng cách coi
lúc đó là hệ số tự do, và tính ẩn phụ theo
rồi thay lại để tìm
. Ví dụ sau minh họa điều này.
Ví dụ 4.
Giải các phương trình
a)
;
b)
;
c)
.
Lời giải
a) Đặt
thì phương trình trở thành
![]()
Phương trình bậc hai (ẩn
) này thoả mãn điều kiện
nên có một nghiệm
và nghiệm còn lại là
. Vì
nên
. Khi đó
![]()
Đến đây ta có hai cách lập luận để tìm được
.
Cách 1. Ta thấy
là một nghiệm của
vì
.
Nếu
thì
, do đó
vô nghiệm.
Nếu
thì
, do đó
cũng vô nghiệm.
Vậy
là nghiệm duy nhất của
.
Cách 2. Ta thấy
là hàm số luỹ thừa đồng biến và
là hàm số nghịch biến. Do đó, đồ thị của chúng cắt nhau tại nhiều nhất là một điểm. Mặt khác
nên đồ thị của chúng cắt nhau tại điểm duy nhất là
. Vậy phương trình
có duy nhất một nghiệm
.
b) Đặt
thì phương trình trở thành
![]()
Phương trình này tương đương với

Tương tự câu a), ta cũng lập luận được
là nghiệm duy nhất của
.
Vậy phương trình có hai nghiệm là
.
c) Điều kiện
. Đặt
thì phương trình trở thành
![]()
Phương trình này tương đương với

Với
thì
;
Với
thì
. Nhận thấy vế trái là hàm đồng biến, vế phải là hàm nghịch biến và
là một nghiệm của phương trình
. Do đó phương trình
có nghiệm duy nhất
.
Vậy phương trình đã cho có hai nghiệm
.
Bài tập đề nghị
Bài 1.
Giải các phương trình mũ
a)
;
b)
;
c)
;
d)
.
Hướng dẫn
a) Đặt
. ĐS
.
b) Chia hai vế cho
. Đặt
. ĐS
.
c) Đặt
. ĐS
.
d) Đặt
. ĐS
.
Bài 2.
Giải các phương trình lôgarit sau
a)
;
b)
;
c)
;
d)
.
Hướng dẫn.
a) Đặt
. ĐS
.
b) Đặt
. ĐS
.
c) Viết
. Đặt
. ĐS
.
d) Đặt
. ĐS
.
Bài 3.
Giải các phương trình
a)
;
b)
;
c)
;
d)
.
Hướng dẫn
a) Từ
suy ra
. Chia cả hai vế cho
, đặt
. ĐS
.
b) Đặt
. ĐS
.
c) Đặt
. ĐS
.
d) Đặt
. ĐS
.
Bài 5.
Giải các phương trình
a)
;
b)
;
c)
.
Hướng dẫn.
a) Đặt
hoặc đặt hai ẩn
, khi đó ta có
và đưa về hệ hai ẩn
. ĐS
.
b) Điều kiện
. Đặt
và viết
![]()
Đưa phương trình về dạng
. ĐS
.
c) Đặt
, đưa phương trình về hệ đối xứng ẩn
.
ĐS
.
Bài 6.
Giải các phương trình
a)
;
b)
;
c)
;
d)
.
Hướng dẫn.
Đặt ẩn phụ, tính ẩn phụ theo biến
.
ĐS a)
; b)
; c)
;
d) Đặt
, ta được
.
ĐS
.








(1+k)^{10}=1,5 giải ra k=4,14% nhưng không biết cách giải. ai giải giúp thật tỉ mỉ giúp mình nhé>
Hello Web Admin, I noticed that your On-Page SEO is is missing a few factors, for one you do not use all three H tags in your post, also I notice that you are not using bold or italics properly in your SEO optimization. On-Page SEO means more now than ever since the new Google update: Panda. No longer are backlinks and simply pinging or sending out a RSS feed the key to getting Google PageRank or Alexa Rankings, You now NEED On-Page SEO. So what is good On-Page SEO?First your keyword must appear in the title.Then it must appear in the URL.You have to optimize your keyword and make sure that it has a nice keyword density of 3-5% in your article with relevant LSI (Latent Semantic Indexing). Then you should spread all H1,H2,H3 tags in your article.Your Keyword should appear in your first paragraph and in the last sentence of the page. You should have relevant usage of Bold and italics of your keyword.There should be one internal link to a page on your blog and you should have one image with an alt tag that has your keyword….wait there’s even more Now what if i told you there was a simple WordPress plugin that does all the On-Page SEO, and automatically for you? That’s right AUTOMATICALLY, just watch this 4minute video for more information at. WordPress Seo Plugin